جواب صفحه ۱۴ و ۱۵ کتاب فارسی پایه یازدهم کارگاه متن پژوهی درس اول نیکی از سایت نکس لود دریافت کنید.

قلمرو زبانی

1) معنای واژه های مشخّص شده را بنویسید.
معیار دوستانِ دغل روز حاجت است قرضی به رسم تجربها ز دوستان طلب صائب
صـورتِ بـی صـورتِ بـی حـدّ غیب ز آینۀ دل تافت بر موسی ز جیب مولوی
فخری که از وسیلت دون همّتی رسد گر نام و ننگ داری، ا ز آن فخر، عار دار اوحدی
2) واژه «دیگر» امروزه «غالباً» به عنوان صفت مبهم، در جایگاه وابستۀ پسین به کار می رود؛ مانند «بهارِ دیگر، از راه رسید» درمتون کهن، گاه، این صفت مبهم، در جایگاه وابستۀ پیشین قرار می گرفته است؛ مثال: «دیگر روز، برای تفرّج به بوستان رفت.»
نمونه ای از این شیوۀ کاربرد صفت مبهم را در متن درس بیابید.
3) معانی فعل «شد» را در سروده زیر بررسی كنید.
گریه شام و سَحَر، شُكر كه ضایع نگشت قطره بـاران ما گوهر یكـدانـه شد
منـزل حافـظ كنـون بـارگه پادشاسـت دل برِدلدار رفت، جان برِجانانه شد حافظ
4) معنای برخی واژه ها تنها در جمله یا زنجیرۀ سخن قابل درک است.
با استفاده از شیوه های زیر، به معنای هر یک از واژه های مشخّص شده، دقیق تر می توان پی برد:
الف) قرار گرفتن واژه در جمله:
ماه، طولانی بود. ماه، تابناک بود.
ب) توجّه به رابطه های معنایی (ترادف، تضاد، تضمّن و تناسب)
سیر و بیزار ← ترادف سیر و گرسنه ← تضاد
سیر و پیاز ← تناسب سیر و گیاه ← تضمّن
اكنون برای دریافت معانی واژه های «دست» و «تند» به کمک دو روش بالا، چند جمله مناسب بنویسید.

جواب

1) دغل: تغییر دادن چیزی برای گمراه کردن خریدار/مکروحیله ناراستی
جیب: گریبان و جمع آن جیوب.
دون همتی: عبارت است از کمی همت وتلاش از طلب کار های بزرگ وعالی وقناعت نمودن به امور پست وناچیز واین صفت نتیجه ضعف نفس وکم دلی است وضد آن علو همت وطبع است.
2) دگر روز باز اتفاق اوفتاد که روزی رسان قوت روزش بداد
3) دربیت اول «شد» به معنی ازحالی به حالی درآمدن وفعلی اسنادی است ودر بیت دوم «جان بر جانانه شد» در ترکیبی کنایی به کار رفته است و خود به تنهایی به معنای «رفت» فعلی ناگذر است و اسنادی نیست.
4) دست:
دست، عضوی از اعضاست. (اسم)
به دلیل تغییرات جوی، بسیاری از محصولات، از دست دادند. (گروه فعلی)
دست راست جاده،به گل هایی آراسته شده بود. (به معنی جهت وسو)
دست بالای دست بسیار است. (مجاز از قدرت) و …
تند:
غذاهای هندی بسیار تند است.
آهو بسیار تند می دود.

قلمرو زبانی

1) از متن درس، دو كنایه بیابید و مفهوم آنها را بنویسید.
2) در بیت زیر، شاعر، چگونه آرایه جناس همسان (تام) را پدید آورده است؟
با زمانی دیگر انداز ای كه پندم می دهی كاین زمانم گوشب ر چنگ است و دل در چنگ نیست
سعدی
3) اركان تشبیه را در مصراع دومِ بیت دوازدهم مشخّص كنید.
4) در این سروده «شیر» و «روباه» نماد چه كسانی هستند؟

جواب

1) که سعی ات بود در ترازوی خویش کنایه از میزان تلاش انسان جهت کسب
روزی دستم بگیر : یاری گر من باش
2) چنگ (ساز موسیقی) ، چنگ (پنجه)
3) در مصراع نخست: «تو» : مشبه / «شیر» : مشبه به / چو : ادات تشبیه / از تو ماند : وجه شبه
و در مصراع دوم : «تو» : مشبه / «روباه» : مشبه به / چو : ادات تشبیه / به وامانده سیر : وجه شبه
4) روباه نماد انسان های دون همت که همواره وابسته دیگران است و از دست رنج دیگران می خورد و عمر می گذارند.
و شیر نماد انسان های قدرتمند و بلند همت می باشد.

قلمرو فکری

1) معنی و مفهوم بیت شانزدهم را به نثر روان بنویسید.
2) درك و دریافت خود را از بیت زیر بنویسید.
یقین، مرد را دیده، بیننده كرد شد و تكیه بر آفریننده كرد
3) برای مفهوم هریک از سروده های زیر، بیتی مناسب از متن درس بیابید.
* رزق هرچند بی گمان برسد شرط عقل است جُستن از درها «سعدی»
** سحر دیدم درخت ارغوانی کشیده سر به بام خسته جانی
به گوش ارغوان آهسته گفتم: بهارت خوش که فکر دیگرانی «فریدون مشیری»
**** چه در كار و چه در كار آزمودن نباید جز به خود، محتاج بودن «پروین اعتصامی»
4) درباره ارتباط معنایی متن درس و مَثَل «از تو حركت، از خدا بركت» توضیح دهید.

جواب

1) انسان های خردمند اهل بخششند و افراد نادان ،به امور پست و ناچیز اکتفا می کنند.
2) یقین موجب شد که دیده مرد،واقع بین شود و به این باور رسید که اگر به خداوند تکیه کند بدون تلاش وهمت خویش، می تواند روزی خود را دریافت کند.
3) * برو شیر درنده باش ای پسر مینداز خود را چو روباه شل
** کسی نیک بیند به هر دو سرای که نیکی رساند در ترازوی خویش
خدا را بر آن بنده بخشایش است که خلق از وجودش در آسایش است
**** بخور تا توانی به بازوی خویش که سعیت بود در ترازوی خویش
4) این ضرب المثل در جایی کاربرد دارد که فردی همه چیز را به خدا واگذار کرده و کاری برای رسیدن به هدف نمی کند.از تو حرکت یعنی این که نخواب وچشم به آسمان ندوز و «از خدا برکت» یعنی اینکه همه چیز دست خداست لذا برای موفقیت خود و برکت یافتن تلاش کن.
خداوند متعال رزاق است و تمامی موجودات زنده بر سفره لطف و برکت او حضور دارند، اما جهان هستی بر این پایه استوار است که هرکسی به مقدار تلاش و تکاپوی خود و استفاده از نیروهای خدادادی همانند عقل، استعداد، فعالیت بدنی و … روزی خود را بدست می آورد و این رزق نیز با اراده خداوند و خواست او فراهم می شود.
معنای آیه 100 از سوره نساء به این ضرب المثل اشاره دارد.